87/8/1

استفان كينزر (Stephen Kinzer)استاد دانشگاه نورث وسترن آمريكا در رشته ژورناليسم و سياست خارجي ايالات متحده، در سال 2003 كتابي به چاپ رساند با نام "همه مردان شاه" كه در آن وقايع كودتاي 28 مرداد 32 را بر اساس مداركي كه در اختيار دارد 40 سال پس از وقوع، بازنمايي ميكند.
این اولین کتاب تو این ژانر بود که دست گرفتم... قبل از شروع کردن فکر نمیکردم یک کتاب تاریخی (اونم تاریخ معاصر) انقدر جذابیت داشته باشه. روایتگری استادانه حوادث این کتاب را از یک اثر تاریخی به رمانی گیرا بدل کرده. فلش بک ایشان به اعماق تاریخ ایران نشان و مقدمه چینی برای یک حادثه از دل تاریخ تا روز 28 مرداد گذشته از روند داستانی زیبا، افق تازه ای برای نگرشی دیگرگون به پیش آمدهای پیرامون معرفی می کند.
انتهاي كتاب يك پس گفتار داره كه مطلب كوتاه و جالبيه... جدا از متن اصلي ميتونيد بخونيدش (متن فارسی و انگلیسی کتاب را در انتهای این نوشته میتونید دریافت کنید)
دکتر محمد مصدق کرمیت روزولت
(نوه تئودور روزولت رییس جمهور سابق آمریکا و مجری کودتا در تهران)

دکتر مهدی بازرگان فضل اله زاهدي
(وزیر نفت در دولت مصدق) (نخست وزير انتخاب شده براي ايران بعد از مصدق)
دکتر سیدحسین فاطمی
(وزیر امور خارجه در دولت مصدق )
(تنها عضو کابینه که پس از کودتا اعدام شد) وی در ابن بابویه و در کنار آرامگاه شهدای 30 تیر مدفون است.
آیت اله ابوالقاسم کاشانی
وقتی که نزاع ایران و انگلیس بر سر مساله نفت ایران بالا گرفت و دست شرکت نفت انگلیس-ایران (AIOC) از منابغ نفتی ایران کوتاه شد پس از کلی کارشکنی انگلیسی ها این مساله را در سازمان ملل مطرح کردند. در سال 1330 (1951 م) مصدق با اینکه معتقد بود این قرار داد مابین ایران و یک شرکت خصوصی بوده و در صلاحیت دادگاه بین المللی و سازمان ملل نیست که به آن رسیدگی کنند، برای بیان عقایدش عازم نیویورک شد.
در آن زمان مصدق بعنوان مصداق مبارزه علیه استعمار در سرتاسر جهان شناخته شده بود.
وی در جلسه سازمان ملل در جواب نماینده انگلستان که سعی داشت ایران را متهم به تصاحب اموال آن کشور کند به شوخی گفت: ایشان سعی دارد به جهان بقبولاند که گوسفندی گرگی را بلعیده است.... [لبخند] این سخنرانی بسیار اثرگذار بود و مورد توجه نمایندگان کشورهای جهان قرار گرفت.
پس از دو جلسه سخنرانی ایشان در دانشگاه کلمبیا هم حاضر شدند و برای دانشجویان سخنرانی کردند که با استقبال بی نظیری مواجه شد. (مقایسه کنید با سفر اخیر رييس جمهور اخیر ایران ).

در آن سال در رقابت با چهره هایی چون ترومن، آیزنهاور و چرچیل، از سوی مجله تامیز، مصدق بعنوان مرد سال دنياي سياست انتخاب شد

بخشي از كابينه مصدق
نشسته از راست: دکتر اخوی: وزیر اقتصاد،
دکتر عالمی: وزیر کار، لطفی: وزیر دادگستری، مهندس سیف الله معظمی: وزیر
پست و تلگراف و تلفن، مهندس زنگنه: مدیر عامل سازمان برنامه، دکتر آذر:
وزیر فرهنگ
ایستاده از راست: دکتر ملک اسماعیلی: معاون نخست
وزیر، مهندس حقشناس: وزیر راه، دکتر غلامحسین صدیقی: وزیر کشور و نایب
رییس نخست وزیر، دکتر محمد مصدق، نخست وزیر، مهندس طالقانی: وزیر مشاور،
دکتر حسین فاطمی: وزیر امور خارجه، دکتر فرمانفرمائیان: وزیر بهداری،
سرلشکر مهنا: معاون وزارت دفاع
انگلستان براي رسيدن به اهداف خود سه راه بيشتر نداشت: مصالحه، حمله نظامي يا بركناري مصدق
در ابتدا دو انتخاب آخري هيچكدام مورد تاييد آمريكا كه آن سالها مورد
اعتماد دولت و ملت ايران بود قرار نگرفت. نه براي آنكه دوست ايران بود
بلكه از آن جهت كه در هر دوحال خطر افتادن ايران در دامان كمونيسم
قابل پيشبيني بود. درارتباط با راه نخست آمريكا تلاش زيادي كرد تا كار به راههاي بعدي كشيده نشود اما نه انگليس نه مصدق (و همراهان ايرانيش) راضي به مصالحه نبودند. مصدق در پاسخ به هريمن(سفير آمريكا در ايران در زمان ترومن) كه براي تشويق وي براي تفاهم با انگليس ها به ايران آمده بود، پاسخي داد كه البته حرف تمام اقشار و افكار ايراني بود:
you don't know how carfty they are. you don't know how evil they are. you don't know how they sully everything they touch.
شما نميدانيد آنها چقدر فريبكارند. شما نميدانيد آنها چقدر پليدند. شما نميدانيد آنها چگونه با نزديك شدن به هر چيز ارزشمندي براي تصاحب آن را بي ارزش جلوه مي دهند.
تا اينكه دو تغيير در راس حكومت دو كشور انگليس و
آمريكا راه را براي تفاهم بر سر راه چاره هموار كرد... (چرچيل در انگليس و
آيزنهاور در ايالات متحده رييس جمهور شدند)

کلمنت آتلی هری ترومن
رییس جمهورهای انگلستان و ایالات متحده که هر دو مخالف عملیات نظامی علیه دولت ایران بودند

ويسنتون چرچيل دوايت د آيزنهاور
رییس جمهورهای انگلستان و ایالات متحده در زمان کودتای 18 آگوست 1953
به قول يك بنده خدايي... همواره دو مساله بر تاريخ معاصر ايران اثر گذار بوده است: نفت و همسايگي با اتحاد جماهير شوروي سوسياليست...
البته پيش از روي كار آمدن آيزنهاور در آمريكا چرچيل و مهره هاي آمريكاييش (به ويژه برادران دالاس) طرح و نقشه كودتا را طراحي كرده بودند و با وجود مخالفت هاي اوليه آيزنهاور او را راضي به توافق با عمليات موسوم به آژاكس كردند.
*درباره فضل اله زاهدي:
او در دوره جنگ دوم جهاني به دليل جهت گيري هاي متمايل به آلمان كه داشت توسط جاسوسان انگليسي از داخل ايران ربوده و به خارج از ايران تبعيد شد. اما اكنون همين انگليسي ها او را مناسب ترين گزينه براي جانشيني مصدق شناخته اند، پس تيمسار زاهدي مخفيانه به ايران وارد شده و شروع به گسترش نفوذ در ميان فرماندهان ارتش مي كند...
********************************************
سرانجام پس از کودتا 28 مرداد 32، مصدق دستگیر، در یک دادگاه نظامی محاکمه و به خیانت محکوم شد. سه سال در زندان و باقی لحظات عمر را در ملک شخصی خود در احمدآباد (جایی که خودبه خود در حال تبدیل شدن به یک موزه است) در تبعید به سر برد
اما انگلستان هیچگاه نتوانست نفت ایران را بمانند گذشته در چنگال خود بگیرد. آمریکا هم دستان خود را آلوده در این کار کثیف میدید خود را از جمله وارثان ماترک دولت سرنگون شده مصدق میدانست. سرانجام یک امور نفتی ایران به یک کنسرسیوم بین المللی که برای حفظ ظاهر نام "شرکت ملی نفت ایران" را یدک میکشید رسید که 40% سهام آن متعلق به شرکت نفت انگلیس، 40% از آن 5 شرکت آمریکایی و مابقی متعلق به شل هلند و شرکت نفت فرانسه بود. قرار شد نیمی از منافع نفتی به ایران برسد اما هیچگاه اسناد حسابرسی در اختیار بازرسان ایرانی قرار نگرفت و هیات مدیره هم هیچ عضو ایرانی نداشت.
پس از پیروزی کودتاچیان و بازگشت شاه موج مجازات ها برای اعضای دولت مصدق و پاداشها برای مصببین کودتا سرازیر شد.
*دکتر مصدق سه سال حبس و تا پایان عمر در خانه خود در احمدآباد تحت نظر بود. وی 17 سال پس از کودتا چشم از جهان فروبست. در سالهای ابتدایی پس از انقلاب به احترام مصدق نام خیابان پهلوی را به مصدق نبدیل کردند که دوام چندانی نیاورد و با تغییر جهتگیری حکومت نسبت به جبهه ملی و رهبران آن این خیابان ولیعصر نام گرفت.
*تیمسار ریاحی، فرمانده با وفای دولت مصدق، پس از یک سال حبس به حرفه اصلی خود که مهندسی بود بازگشت. پس از انقلاب وی در دولت بازرگان وزیر دفاع شد و پس از پایان کار دولت به زندگی آرام خود بازگشت
*دکتر سید حسین فاطمی که در زمان فرار شاه، سخنرانی های تندی علیه او داشت، محکوم به اعدام شد
وی تنها نفر از آن زمان است که حکومت فعلی از او یاد می شود و خیابانی در تهران به نام اونامگذاری شده است.
- فضل ا.. زاهدی که سازگاری با شاه نداشت پس از چندی برکنار شد و برای هرچه دور نگهداشتنش بعنوان سفیر ایران در سازمان ملل به آمریکا اعزام شد که چند سال بعد هم درگذشت.
- تیمسار نصیری که در کودتا نقش اجرایی عمده داشت به فرماندهی گارد شاهنشاهی و سپس ساواک منسوب شد... با تشدید مخالفت های مردمی از چشم شاه افتاد از مقامش عزل و زندانی شد. وی بعد از انقلاب اعدام شد.
- شعبان بی مخ تا اواخر حکومت پهلوی با کادیلاکی از شاه پاداش گرفته بود همچنان در خیابانهای تهران نفس کش میطلبید و مخالفان را به باد کتک میگرفت. در گیرودار انقلاب به لس آنجلس رفت
- کرمیت روزولت طراح و بازیگر نقش اول کودتای 1953، چند سال پس از کودتا در حالیکه رهبری یک جریان برانداز دیگر علیه حکومت چپ گرای گواتمالا به او پیشنهاد شده بود، از دنیای سیاست کنار رفت و وارد بازار تجارت نفت و دلالی های سیاسی شد. او که تا سال 2000 زنده بود کودتای ایران را درست و ضروری میدانست
47 سال پس کودتا دولت آمریکا که تا پیش از کودتا از نزدیکان دولت ایران بود و به یکباره به چهره ای پلید در میان مردم ایران تبدیل شده بود، با هدف بهبود روابط با ایران، در زمان نخست وزیری کلینتون، طی بیانیه ای به دست داشتن در عملیات آژاکس اعتراف کرد.
نسخه فارسيو انگليسي اين كتاب رو براتون گذاشتم
درباره استفان كينزر 
در همین زمینه بخوانید:
1-
نبرد مصدق برای حاکمیت ملی(انگلیسی)
(Muriel Mirak-Weissbach, "Mossadeq's fight for national sovereignty", EIRHistory, Nov4 2005)
2- قيام 30 تير- (وبلاگ يك روزنامه نگار).
3-در باره آیت ا... کاشانی و نقش وی اینجا.
4- بخشی از اسناد سازمان سی آی ای در مجموعه ای با نام "اسرار تاریخ- سی آی ای در ایران" در سال 2000 توسط نیویورک تایمز منتشر شد.
5- پاسخ به چند نقطه تاریک- در سایت خبرنامه دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
6- ارواند آبراهامیان، ترجمه جعفر خیرخواهان، "ملی شدن نفت، کودتا و دیوار بی اعتمادی"، اسفند 80.
7- نوشته های مخفیگاه و زندان- حسین فاطمی به کوشش متین دفتری.